حسن ابراهيم حسن ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )
594
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى )
خلافت عباسيان در اين دوران خلافت عباسى بسستى افتاده بود و خليفگان اختيارى نداشتند كه همه قدرت از تركان بود و هر كه را مىخواستند عزل و يا نصب ميكردند يا ميكشتند يا ميل مىكشيدند و هم در ايندوران راى زنان در كار دولت نفوذ كرده بود و تعاقب سريع وزيران و آن رسم كه وليعهدى را براى دو يا سه كس مقرر ميداشتند و ميان بزرگان خاندان رقابت ميشد از عوامل ضعف خلافت بود . متوكل ( 332 - 237 ) كه وى را " سايه منبسط خدا ميان او و خلق او " لقب داده بودند سه پسر خويش منتصر و معتز و مؤيد را وليعهد كرد و چون ميخواست معتز را در وليعهدى بر منتصر مقدم كند بتحريك او و بدست تركان كشته شد و چون منتصر بخلافت رسيد بكمك تركان برادران را از وليعهدى برداشت كه اينان بيم داشتند پسران متوكل بخونخواهى پدر برخيزند . دوران منتصر ( 247 - 268 ) كوتاه بود و تركان از نگرانى و بيم پس از او خلافت را به احمد بن محمد معتصم دادند كه لقبش مستعين بود . بدوران او نفوذ تركان فزونى گرفت و سران ترك چون بغاى بزرگ و بغاى كوچك و اتامش و باغر خودسرى كردند و همانها كه وى را به خلافت برداشته بودند بشوريدند كه شنيده بودند خليفه قصد دارد نابودشان كند و جنگ خانگى آغاز شد .